Visie

Nederland is op drift. We zijn niet alleen geïndividualiseerd, maar ook in sociaal opzicht gedesoriënteerd. We hebben alle remmen losgegooid en doen alsof de ander er niet meer toe doet, als hij ons maar niet in de weg staat. Maar respect voor de ander en gedeelde omgangsvormen, ik noem het zachte normen, zijn onmisbaar voor een leefbare samenleving. We zoeken nieuwe verbindingen.

Tegenover onze steeds minder leefbare samenleving staat een Verzorgingsstaat die in zichzelf verstrikt is geraakt. De huidige overgestructureerde en overcomplexe overheid biedt geen goed tegenwicht voor de problemen die wij hebben in de omgang met elkaar, onze gedeelde, sociale problemen. Het teveel aan regels en de willekeurige bemoeizucht van de Staat, ik noem het de harde normen, kan het gemis aan zachte normen niet compenseren. Het leidt eerder tot agressie en cynisme dan tot een grotere verbondenheid. Samenleving en overheid zijn dus uit balans.

De kernvraag is nu wat ons allen nog bindt. Welke zijn de gemeenschappelijke waarden die wij (nog) met elkaar delen? Hoe willen wij met elkaar omgaan? Wat vinden wij met elkaar belangrijk? Wat willen wij met elkaar voor elkaar regelen?

Gelukkig hebben wij toch nog steeds veel gemeenschappelijks en met elkaar hebben we een duidelijk beeld van het soort toekomst dat wij wensen. ( www.21minuten.nl ). De hamvraag is wat de politiek met dit gegeven doet. Er ligt voor de politiek een morele opdracht. Maar het ontbreekt de bestaande politici aan inzicht (vermoed ik) en zeker aan moed.

De politiek moet zich zichzelf boven de bestaande partijpolitiek verheffen. Zich uitspreken over de vraag wat de maatschappelijke vraagstukken van de 21e eeuw zijn – wat ons bindt - en daarmee het noodzakelijke mandaat voor een nieuwe overheid formuleren. Opdat de overheid weet welke maatschappelijke taken zij heeft te verrichten en zichzelf daardoor kan vernieuwen. Hierdoor kan tegelijkertijd een streep gezet worden achter de ontspoorde marktwerking.

Vervolgens moet de overheid georganiseerd worden op basis van drie paragdima's: het dienstverleningsparadigma voor de lokale overheid en de lokale democratie, het ruimtelijk beheerparadigma voor vier te formeren landsdelen en het lange termijn paradigma voor een nieuwe landelijke overheid (met kerndepartementen en een landelijk projectregisseur). Het bestaande teveel aan harde, geïnstitutionaliseerde, normen kan, door expliciete politiek-maatschappelijke keuzes, langs natuurlijke weg verdwijnen. Vereenvoudiging van de structuur van de overheid (organisaties, instituties, wetten, regels) laat ruimte ontstaan voor een vrijere samenleving.

Wijzelf hebben ook een opdracht. We zullen onze bestaande gedragspatronen, die ons steeds meer in ons eigen kleine wereldje opsluiten, moeten durven doorbreken. Weer idealist durven zijn. En moedig zijn.

Dan zie ik een nieuw evenwicht tussen individu, samenleving, politiek en overheid in het verschiet.

Lees verder:
Printversie (pdf,aanbevolen!)
scherm-versie